Unia Europejska w pigułce

Unia Europejska (UE)
To rodzina demokratycznych państw europejskich, której celem jest współpraca na rzecz pokoju i dobrobytu. Państwa Członkowskie Unii ustanowiły wspólne instytucje, którym przekazały część swojej suwerenności, aby decyzje w konkretnych kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania mogły być podejmowane demokratycznie na poziomie europejskim.

Historyczne korzenie Unii Europejskiej sięgają II wojny światowej. Idea integracji zrodziła się z determinacji Europejczyków, by na zawsze zapobiec podobnym zbrodniom i zniszczeniom.

Od 1952 r. Europejska Wspólnota Węgla i Stali jednoczy gospodarczo i politycznie państwa Europy, by tym samym zapewnić długotrwały pokój. Założyło ją sześć krajów: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy. Rok 1957 to również data utworzenia na podstawie traktatu rzymskiego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG), innymi słowy „wspólnego rynku”.

Prawodawstwo Unii Europejskiej
Traktaty (czyli „prawo pierwotne”) stanowią podstawę, na której stworzono dużą liczbę aktów „prawa wtórnego”, które mają bezpośredni wpływ na życie codzienne obywateli Unii Europejskiej. Prawo wtórne składa się przede wszystkim z rozporządzeń, dyrektyw i zaleceń przyjętych przez instytucje UE.

Jednolity Rynek Wewnętrzny
Jednolity rynek jest rdzeniem dzisiejszej Unii. Aby go stworzyć, począwszy od 1985 r. instytucje UE oraz państwa członkowskie przez siedem lat wytrwale usiłowały sporządzić i przyjąć setki dyrektyw niezbędnych do zniesienia barier technicznych, regulacyjnych, prawnych, biurokratycznych, kulturowych i protekcjonistycznych, które hamowały swobodny handel i swobodny przepływ na terytorium Unii.

Cztery podstawowe swobody przepływu – towarów, usług, ludzi i kapitału – oparto na fundamencie składającym się z szeregu polityk wspierających. Rygorystyczna unijna polityka ochrony konkurencji zabrania przedsiębiorstwom ustalania cen lub dzielenia rynków między sobą. Ludzie mogą poruszać się swobodniej w poszukiwaniu pracy, ponieważ państwa członkowskie uznają wiele spośród swoich kwalifikacji akademickich i zawodowych. Rządy państw członkowskich zobowiązały się do podejmowania decyzji dotyczących jednolitego rynku w drodze głosowania większościowego, nie zaś jednomyślnie, co jest o wiele trudniejsze do osiągnięcia.

Stworzenie jednolitego rynku było dla państw członkowskich Unii Europejskiej silniejszym bodźcem do zliberalizowania uprzednio chronionych przez monopole usług użyteczności publicznej, takich jak telekomunikacja, czy dostawy energii elektrycznej, gazu i wody. Niezależne krajowe organy regulacyjne sprawujące nadzór nad obecnie zliberalizowanymi rynkami usług telekomunikacyjnych i energetycznych koordynują swoje działania na poziomie UE. Nie tylko olbrzymie sektory przemysłu, ale także coraz więcej gospodarstw domowych i małych przedsiębiorstw w Europie może wybrać swojego dostawcę energii elektrycznej i gazu.

Unia gospodarcza i walutowa oraz Euro
Wszystkie państwa członkowskie UE należą do unii gospodarczej i walutowej (ang. „economic and monetary union” - EMU), której celem jest pogłębienie integracji gospodarczej krajów UE. Euro to wspólna waluta Unii Europejskiej. W 1999 r. do transakcji bezgotówkowych przyjęło ją dwanaście z piętnastu ówczesnych państw członkowskich, a od 2002 r., kiedy wyemitowano banknoty i monety, euro obowiązuje we wszystkich płatnościach.

Trzy kraje (Dania, Szwecja oraz Zjednoczone Królestwo) nie przystąpiły do unii walutowej. Nowe państwa członkowskie przygotowują się do wejścia do strefy euro po spełnieniu niezbędnych kryteriów – tzw. Kryteriów konwergencji. Słowenii udało się tego dokonać i 1 stycznia 2007 r. przystąpiła do strefy euro jako pierwszy z dziesięciu krajów, które dołączyły do Unii Europejskiej w 2004 r.

Czym zajmuje się Unia Europejska
Unia Europejska funkcjonuje w różnych obszarach — ekonomicznym, społecznym, prawodawczym i finansowym — wszędzie tam, gdzie jej działania przynoszą korzyści państwom członkowskim. Dziedziny działalności UE:
 

  • Badania i innowacje
  • Bezpieczeństwo żywności
  • Budżet
  • Cła
  • Edukacja, kształcenie, młodzież
  • Energia
  • Handel zewnętrzny
  • Konkurencja
  • Konsumenci
  • Kultura
  • Podatki
  • Polityka audiowizualna i media
  • Polityka regionalna
  • Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa
  • Pomoc humanitarna
  • Prawa człowieka
  • Przedsiębiorstwa
  • Rolnictwo
  • Rozszerzenie
  • Rozwój Rybołówstwo i gospodarka morska
  • Rynek wewnętrzny
  • Społeczeństwo informacyjne
  • Sprawy gospodarcze i walutowe
  • Sprawy instytucjonalne
  • Środowisko Stosunki zewnętrzne
  • Transport
  • Sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo
  • Zatrudnienie i sprawy społeczne
  • Zdrowie publiczne
  • Zwalczanie nadużyć finansowych

Instytucje UE

Rada Ministrów Unii Europejskiej, która reprezentuje państwa członkowskie, jest głównym organem decyzyjnym UE. Jeżeli spotkanie odbywa się na poziomie szefów państwa lub rządu, wówczas Rada działa jako Rada Europejska, której celem jest określanie kierunków politycznych UE w kwestiach o kluczowym znaczeniu.

Parlament Europejski, który reprezentuje obywateli, dzieli władzę legislacyjną i budżetową z Radą Ministrów Unii Europejskiej.

Komisja Europejska, która reprezentuje wspólne interesy Unii Europejskiej, jest głównym organem wykonawczym. Przysługuje jej prawo proponowania aktów prawodawstwa i to ona dokłada starań, aby zasady polityki UE były należycie wdrażane.

Polityka Regionalna UE

Polega na przekazywaniu funduszy z krajów bogatych do krajów uboższych. Środki te są wykorzystywane na pobudzenie rozwoju zapóźnionych regionów, rewitalizowanie upadających regionów przemysłowych, wspieranie młodych ludzi i osób dotkniętych długotrwałym bezrobociem w szukaniu pracy, unowocześnianie rolnictwa i wspieranie mniej uprzywilejowanych obszarów rolnych.

Wartości leżące i podstaw polityki regionalnej UE podsumować można dwoma słowami – solidarność i spójność:

  • solidarność ponieważ polityka ta ma przynieść korzyść obywatelom i regionom, którzy, w porównaniu ze średnimi dla całej UE, są w gorszej sytuacji gospodarczej i społecznej.
  • spójność ponieważ na zmniejszeniu dysproporcji dochodów i zamożności między krajami i regionami biedniejszymi a zamożniejszymi skorzystają wszyscy.

Środki przewidziane na wsparcie działań regionalnych w ramach budżetu na lata 2007–13 mają służyć realizacji następujących trzech celów:

  • Konwergencja. Celem tych działań jest wsparcie najmniej rozwiniętych państw i regionów przez poprawę warunków rozwoju i zatrudnienia tak, aby mogły szybciej zbliżyć się do średniej unijnej. Aby zrealizować te cele, konieczne będzie inwestowanie w kapitał fizyczny oraz ludzki, wprowadzanie innowacji, dążenie do stworzenia społeczeństwa informacyjnego, rozwijanie umiejętności przystosowania się do zmian, zwiększenie wydajności środowiska i administracji.
  • Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie. Celem tych działań jest zwiększenie konkurencyjności, poziomu zatrudnienia i atrakcyjności innych regionów, nie tylko tych najsłabiej rozwiniętych. Aby osiągnąć te cele, należy przewidywać zmiany ekonomiczne i społeczne, jak również promować innowację, przedsiębiorczość, ochronę środowiska, dostęp do rynku, zdolność przystosowania się do zmian, oraz rozwój rynków pracy.
  • Europejska współpraca terytorialna. Jest to nowy punkt polityki regionalnej. Celem tych działań jest zwiększenie współpracy transgranicznej, międzynarodowej i międzyregionalnej. Aby osiągnąć te cele, należy promować wspólne rozwiązania, które będą wspólnie realizowane przez odpowiednie władze w różnych sektorach, jak: rozwój obszarów miejskich, wiejskich i przybrzeżnych, rozwój relacji gospodarczych oraz współpraca pomiędzy małymi i średnimi przedsiębiorstwami (MSP).

Opisane powyżej działania będą finansowane z konkretnych funduszy UE, które wyrównają lub będą pobudzać inwestycje realizowane przez sektor prywatny oraz przez rządy krajowe i regionalne. Fundusze te znane są jako fundusze strukturalne oraz Fundusz Spójności.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) to pierwszy fundusz strukturalny, który dostarcza środki w celu wzmocnienia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej poprzez zmniejszenie różnic pomiędzy regionami. Fundusz ten wspiera również działania służące rozwojowi strukturalnemu i zmniejszaniu różnic pomiędzy gospodarkami poszczególnych regionów. W ramach tych działań przewiduje się również przebudowę podupadających regionów przemysłowych.

Europejski Fundusz Społeczny (EFS), czyli drugi fundusz strukturalny, z którego finansowane są szkolenia zawodowe oraz inicjatywy służące tworzeniu nowych miejsc pracy.

Oprócz funduszy strukturalnych istnieje również tzw. Fundusz Spójności, który służy do finansowania projektów z zakresu infrastruktury transportowej oraz ochrony środowiska w krajach UE, których PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniej unijnej.

Wspólna polityka rolna (WPR)
Cele Wspólnej Polityki Rolnej, które określono w Traktacie Rzymskim z 1957 r., zostały w dużym stopniu osiągnięte: zapewniono odpowiedni poziom życia społeczności wiejskiej; ustabilizowano rynki; zapewniono konsumentom produkty rolne za rozsądną cenę; zmodernizowano infrastrukturę rolną. Inne zasady, które wprowadzono od tego czasu, także działają właściwie. Konsumenci korzystają z bezpieczeństwa dostaw, a ceny produktów rolnych pozostają na stałym poziomie, chronione przed wahaniami cenowymi na rynku światowym. Wspólna polityka rolna finansowana jest z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.

Jednak WPR padła ofiarą własnego sukcesu. Produkcja rosła szybciej niż konsumpcja, co stało się bardzo dużym obciążeniem dla budżetu UE. Należało więc podjąć kroki w celu zreformowania polityki rolnej. Efekty reformy są już widoczne, ponieważ produkcja została zmniejszona. Rolnicy są zachęcani do stosowania zasad zrównoważonej gospodarki rolnej, uwzględniających konieczność ochrony środowiska i utrzymania terenów wiejskich. Takie podejście wpływa również na poprawę jakości i bezpieczeństwa żywności .

Nową rolą społeczności wiejskiej jest zapewnienie działalności gospodarczej na każdym obszarze wiejskim i zachowaniu różnorodności krajobrazu w Europie. Ta różnorodność i uznanie dla „wiejskiego trybu życia”, dla ludzi żyjących w harmonii z naturą, są istotnym elementem tożsamości europejskiej.

Unia Europejska pragnie, aby Światowa Organizacja Handlu poświęciła więcej uwagi takim kwestiom, jak: bezpieczeństwo żywności, zasada ostrożności oraz ochrona zwierząt. Unia Europejska zaczęła również reformować swoją politykę rybołówstwa. W tym przypadku celem jest ograniczenie nadwyżek flot rybackich, zachowanie zasobów rybnych i zapewnienie pomocy finansowej społecznościom rybackim, które chciałyby rozwinąć inną działalność gospodarczą.